Dr  J.A. K o n o p k a

DWA LISTY Tadeusza KOSCIUSZKI

W SPRAWIE LEGIONOW POLSKICH

   Opusciwszy Ameryke, po kilkumiesiecznym kolejnym tam pobycie, przybyl Kosciuszko z koncem czerwca 1798 r. do Francji. Paryz przyjal go z honorami. "Le defenseur de la liberte" zapraszany jest na posiedzenie Rady Pieciuset, uczestniczy w bankietach Ministerstwa wojny (na ktorych mowia ze "z powrotem Kosciuszki, wolnosc odzyskala swego obronce w Europie"), a podczas oficjalnych uroczystosci "miedzy ministrami posadzony zostaje".

   Ale swa popularnosc w sferach politycznych "dyrektorialnej" Francji pragnie Kosciuszko wykorzystywac jedynie dla dobra Kraju, popierajac w szczegolnosci Legiony Polskie, niedawno utworzone przez generala Dabrowskiego we Wloszech. Znow jak przed kilku laty czuje w sobie powola-nie "w sluzeniu wspolnej Ojczyznie". A Legiony potrzebuja jego poparcia.

   W 1799 r. zwraca sie Kosciuszko w ich sprawie trzykrotnie pismem do najwyzszych wladz francuskich i szwajcarskich. Obok "memorialu" skierowanego w marcu do francuskiego Dyrektoriatu, znajdujemy dwa listy Kosciuszki z maja i wrzesnia 1799 r. Pierwszy pisany do Prezydenta owczesnej Republiki helweckiej, drugi do francuskiego Ministra Administracji wojskowej. Oto ich tresc (w tlumaczeniu na polski przez autora niniejszego artykulu):

1 ) "Obywatelu Prezydencie,

Mam zaszczyt przeslac Wam do wiadomosci pismo posla. nadzwyczajnego Republiki helweckiej, Obywatela Jenner'a, w sprawie przeszkod w utworzeniu polskie-go korpusu na terenie Szwajcarii. Na tej podstawie mozecie stwierdzic, Obywatelu Prezydencie, iz opoznienie to nie wynika ze strony Rzadu szwajcarskiego i ze nawet sami Szwajcarzy widza az nadto dobrze korzysci zwiazane z utworzeniem owego korpusu, o ktorym tu mowa, a na-wet zgola pragneliby przyczynic sie do tego w zakresie, w jakim by to moglo od nich zalezec. Nie watpie, ze motywy, jakie zadecydowaly  o przyjeciu przez Dyrektoriat Wykonawczy Republiki Francuskiej proponowanych mu w tym celu srodkow zachowuja nieprzerwanie swa pelna waznosc. Dlatego tez mam zaszczyt ponowic przed nim moja prosbe, aby zechcial laskawie przyspieszyc ich wprowadzenie w zycie. Najgoretsze zyczenie polskich zolnierzy jest, aby - kladac kres ich uciazliwe-mu oczekiwaniu - umozliwic im podjecie walki za sprawe, ktorej poswiecic sie im nakazal ich patriotyzm.

Czesc i szacunek,  T. Kosciuszko    

Paryz, dn. 12 Florial roku 7-ego" (3.V.1799 r. : JAK).

2) "Obywatelu Ministrze,

Chociaz nie mialem zaszczytu otrzymac od Was odpowiedzi na moje dwa poprzednie listy , jednakze

interes publiczny i sprawa wolnosci zobowiazuja  mnie do ponownego do Was napisania, Obywatelu Ministrze, z prosba, abyscie laskawie zechcieli spowodowac, izby Dyrektoriat Wykonawczy zarzadzil sporzadzenie ponownego raportu o ilosciowym stanie Legio-now Polskich we Wloszech w stosunku do naleznego im zoldu i w ktorym to raporcie stan liczebny legionistow bylby oceniony na osiem tysiecy zolnierzy. Korpus ten co prawda zostal mocno zmniejszony liczebnie wskutek dolegliwych strat, poniesionych w czasie walk, jednakze otrzymuje pomyslne wiadomosci o masowym naplywie Polskich zolnierzy dezertujacych z  szeregow nieprzyjacielskich armii. Z drugiej strony, zolnierze z garnizonu Mantui znajduja sie w Lyonie w sile dwunastu setek (tysiac dwustu: JAK) wraz z wiekszoscia swych kadr podoficerskich, tak ze niebawem granice liczebne osmiu tysiecy zolnierzy moga byc osiagniete. Lecz zolnierze ci sa bez zoldu i bez uniformow i jesli im sie owych nie dostarczy, obawiam sie, ze beda zniecheceni do pelnienia sluzby. Druga prosba, jaka pozwalam sobie przedlozyc, Obywatelu Ministrze, to abyscie zechcieli przyspieszyc formowanie nowego Legionu Polskiego nad Dunajem (Legii naddunajskiej: JAK), co jest przewidziane najnowszym dekretem Wladzy ustawodawczej. Przekonany gleboko o Waszej niestrudzonej pomocy, ufam ze zechcecie laskawie podjac wysilek dla jak najspieszniejszego zrealizowania srodkow, majacych tak wielkie znaczenie dla sprawy wolnosci, ktorej - jak nieustanne to wykazujecie jestescie jednym z najbardziej gorliwych obroncow.

Czesc i szacunek,  T. Kosciuszko

Paryz, 23 Florial Roku 7-go."

(10 wrzesnia 1799 r.: JAK)

   Po niezwykle dotkliwych stratach poniesionych przez Legion Polski w czasie walk prowadzonych w polnocnych Wloszech z armia austriacka, utworzona zostala w Niemczech Legia naddunajska, natomiast Legiony we Wloszech zostaly odrodzone dzieki staraniom gen. Dabrowskiego. Sytuacja Legionow Polskich spowodowana niekorzystnymi dla nich warunkami traktatu pokojowego zawartego przez Francje w Luneville w 1801 r. wywolala fale sprzeciwow wsrod legionistow. Pierwszy konsul

(Napoleon), zarzadzajac  "czystke'; wyslal wowczas duza czesc Legionow Polskich na wyspe San Domingo, gdzie zdziesiatkowaly je tropikalne choroby i krwawe walki z murzynskimi powstancami generala Toussaint Louverture (1802).

   Bolesne te okolicznosci odstreczyly Kosciuszke od dalszego popierania wojennych przedsiewziec Bonapartego (od 1804 r. cesarza Francji), ktory nie byl zreszta sklonny do odrodzenia imienia i poprzedniej potegi Polski, o co ubiega sie nadaremnie Kosciuszko.

                                                  JAK