WYBORY PREZYDENCKIE : Przed i po

Na proscenium wyborczym w Polsce obserwujemy niewidziany dotad spektakl. O fotel prezydencki ubiega sie ponad 20 kandydatow, bardziej lub mniej znanych. W koncu sierpnia, 13_tu z nich Komisja Wyborcza uznala za w pelni odpowiadajacych wymogom statutowym. Urzedujacy Prezydent R.P. Aleksander Kwasniewski, ubiegajacy sie o reelekcje i osiagajacy w sondazach ponad 60% glosujacych, znajduje sie w konfrontacji m.inn. z b.Prezydentem Lechem Walesa, przewodniczacym AWS Marianem Krzaklewskim, b.ministrem spraw zagranicznych Andrzejem Olechowskim, prezesem PSL Jaroslawem Kalinowskim, przewodniczacym ROP Janem Olszewskim, z prezesem "Samoobrony" Andrzejem Lepperem, zeby ograniczyc sie do kilku szerzej znanych nazwisk kandydatow. Nieobecny jest kandydat Unii Wolnosci, partii ktora wycofala sie z koalicji rzadowej z AWS.

Novum stanowi fakt, ze wszyscy kandydaci musza poddac sie badaniu Sadu Lustracyjnego i uzyskac certyfikat "nieskazitelnosci" zachowania sie w PRL, w sensie nie wspolpracowania ze sluzbami specjalnymi. Ponadto kazdy z nich musi zebrac 100 tysiecy podpisow, aby uwiarygodnic swoja kandydature.

Jesli chodzi o programy wyborcze, to nie maja one szczegolowego charakteru. Prerogatywy Prezydenta sa bowiem w Polsce ograniczone, Prezydent nie rzadzi krajem, rzadzi nim rzad. Ale te prerogatywy pozwalaja na sformulowanie ogolnych orientacji politycznych w dziedzinie spoleczno-gospodarczej, polityki zagranicznej i obrony. Kampania wyborcza nabrala tempa, kandydaci rozjechali sie w teren ze swymi sztabami wyborczymi, przekonuja ludnosc do swoich programow, dokonuja bilansu rzadow prawicy i lewicy w minionych l0 latach. Rzad mniejszosciowy Jerzego Buzka jak gdyby nabral rozbiegu, Sejm i Senat pracuja normalnie. Wlasciwie, mimo niektorych potkniec naglosnionych przez media, kampania prezydencka toczy sie w normalnej dla kraju demokratycznego atmosferze i jak dotad zadnych nieregularnosci nie obserwuje sie.

Jakie sa szanse poszczegolnych kandydatow?

Prezydent Aleksander Kwasniewski ma powazne atuty, jego 5-letnia kadencja notuje wejscie Polski do NATO i zapewnione wejscie do Unii Europejsklej. Innym sukcesem, o ktorym mowi sie mniej, jest konstruktywna wspolpraca lewicowego prezydenta z prawicowym rzadem i prawicowym parlamentem. Jest to dowod na dojrzalosc politycznych instytucji kraju, aspirujacego do odegrania okreslonej roli w koncercie panstw europejskich. Oczywiscie prawosc Premiera Jerzego Buzka oraz umiar i kompetencja marszalka Sejmu Macieja Plazynskiego, o ktorym zbyt malo sie mowi, odegraly w tym wzgledzie nieposlednia role. Aleksandrowi Kwasniewskiemu zarzuca sie, ze niekiedy zapominal o ponad partyjnej roli Prezydenta i ze niektore jego decyzje polityczne szly na reke SLD-kiej lewicy. Tak istotnie bylo. Jednakze w sytuacji ostatniego kryzysu rzadowego, wycofania sie z koalicji Unii Wolnosci, Prezydent zachowal takt i umiar.

Byly Prezydent Lech Walesa robi wrazenie jakby zazenowanego i nawet nieco zagubionego w obecnej kampanii wyborczej. Wlasciwie jego kandydatura pomniejsza szanse przewodniczacego AWS Mariana Krzaklewskiego, a jemu nie gwarantuje sukcesu. Wydaje sie, ze Lech Walesa jest na pozycji przegranej; jego partia okazala sie efemeryda, jego osobiste walory do funkcji Prezydenta w nowej, skomplikowanej sytuacji, sa watpliwe. Lech Walesa mogl i powinien byl zadowolic sie historyczna rola jaka odegral, a nie ulegac ambicjom osobistym. Andrzej Olechowski ma doskonala prezencje i solidne wyksztalcenie, w tym znajomosc jezykow, jak rowniez doswiadczenie polityczne i ekonomiczne, zdobyte na stanowiskach ministra spraw zagranicznych i zastepcy prezesa Narodowego Banku Polskiego. Jego slaba strona sa bledy w skadinad blyskotliwej karierze politycznej: wspolpraca z wywiadem w okresie pracy w miedzynarodowych organizacjach w Genewie, prezesowanie Radzie Nadzorczej jednego z bankow w okresie pelnienia funkcji ministra spraw zagranicznych i, moim zdaniem, rola jaka odegral w gabinecie Prezydenta Lecha Walesy w tworzeniu struktur pararzadowych paralizujacych prace rzadu. Przebieg jego kampanii prezydenckiej wskazuje, ze popelnione bledy sa mu czesciowo darowane. Sondaze z konca sierpnia przypisuja mu 10% glosujacych, co stawia go na drugim miejscu, po Aleksandrze Kwasniewskim. Marian Krzaklewski jest drugim najpowazniejszym przeciwnikiem aktualnego Prezydenta. Jego dorobkiem jest AWS, jednoczaca demokratyczna prawice, ktora, mimo pewnych slabosci, odgrywa istotna role na scenie politycznej kraju. Marian Krzaklewski jest rasowym politykiem, umiejacym dostosowac sie  do sytuacji, znosic porazki i wychodzic z nich obronna reka. Jego slabym punktem jest brak doswiadczenia w pelnieniu odpowiedzialnych stanowisk rzadowych. Mlody stosunkowo wiek i niewatpliwe zdolnosci polityczne kaza przypuszczac, ze kariera Krzaklewskiego nie konczy sie na tym etapie ubiegania sie o najwyzszy urzad w panstwie. Trzech kolejnych kandydatow J.Kalinowskiego, J.Olszewskiego i A.Leppera laczy, choc w nierownym stopniu, niechec do idei wejscia Polski do struktur europejskich. W ich przekonaniu oznaczaloby ono utrate tozsamosci narodowej na rzecz "biurokratow" z Brukseli. Z niechecia obserwuja inwestycje zagranicznego kapitalu, a proces prywatyzacji traktuja jako wyprzedaz kraju.

W dwoch sprawach maja ci trzej kandydaci racje, gdy, po pierwsze, twierdza, ze dalsze poglebianie sie nedzy w Polsce moze doprowadzic do katastrofy i, po wtore, gdy zarzucaja rzadowi niczym nieuzasadnione tolerowanie warstwy uprzywilejowanej, zwiazanej z wladza. Propozycje tych kandydatow, zmierzajace do naprawy Rzplitej znajda z pewnoscia oddzwiek w miescie, a zwlaszcza na wsi i nie jest wykluczone, ze niektorzy z tych kandydatow zbiora pokazna ilosc glosow. Inni kandydaci, ktorych nie wymienilen, J.Korwin_Mikke, J.Lopuszanski, gen. Z.Wilecki glosza najbardziej skrajne poglady, m.inn. wejscie do struktur NAFT'y, zrzeszajacej USA, Kanade i Meksyk, zamiast do Unii Europejskiej, wprowadzenie do gospodarki modelu wolnorynkowego bez jakiejkolwiek ingerencji panstwa, ustanowienie silnych rzadow prezydenckich, a nawet oddanie pod sad rzadzacych obecnie Polska rzekomo kontynuujacych zdrade narodowa.

Rezultaty wyborow wskaza na aktualny uklad sil politycznych w kraju, jak i na nosnosc programow poszczegolnych kandydatow. Stanowic beda, o czym jestem przekonany, istotny etap w umacnianiu sie demokracji w Polsce.

20 wrzesnia 2000 r.                                                     Mieczyslaw H. Falkowski

Post Scriptum

8 pazdziernika 2000 Polska glosowala. Aleksander Kwasniewski zostal ponownie wybrany Prezydentem R.P. na okres 5 lat. Podkresla sie w prasie i mediach demokratyczny przebieg wyborow, technicznie bardzo sprawny,  przy frekfencji wyborczej 61%.

Na Aleksandra Kwasniewskiego glosowalo ogolem 53,9% obywateli, w tym, co jest niespodzianka, 16% glosow pochodzilo z ROP'u Jana 0lszewskiego, a 12% z AWS Mariana Krzaklewskiego. Wedlug opinii socjologa, prof. A.Reykowskiego sukces swoj A.Kwasniewski zawdziecza stylowi swojej prezydentury: unikaniu konfliktow i przekraczaniu barier podzialow politycznych. Krancowo inna jest opinia prof. Jadwigi Staniszkis: wybrano prezydenta slabego, Polacy wola status quo. Opozycja uznala zwyciestwo A. Kwasniewskiego, ale przestrzega przed triumfalizmem, bowiem w podziekowaniu Prezydenta znalazly sie slowa o bezprecedensowym dotad w historii ponownym wyborze i to w pierwszej turze Prezydenta R.P. Opozycja przestrzega rowniez przed monopolem wladzy w sytuacji gdyby przyszle wybory do Sejmu wygrala lewica. Na drugim miejscu w rankingu wyborczym znalazl sie Andrzej Olechowski (ponad 17% ogolu glosow).Wszyscy zgodnie podkreslaja,ze jest to spore zwyciestwo kandydata bez zaplecza partyjnego. Inaczej, twierdza eksperci, mialby tych glosow duzo wiecej. Komentatorzy zastanawiaja sie nad dalsza kariera A. Olechowskiego. Niektorzy wroza mu zwyciestwo wyborcze za 5 lat.

Obserwatorzy podkreslaja kleske Mariana Krzaklewskiego i AWS. M.Krzaklewski otrzymal 50% mniej glosow, niz kierowany przez niego AWS osiagnal 3 lata temu w wyborach do Sejmu, choc niektorzy maja zastrzezenia do tego rodzaju porownan. Przyczyny upatruje sie w wewnetrznych konfliktach AWS, w agresywnym stylu kampanii wyborczej, braku zaufania do M. Krzaklewskiego jako przywodcy. Niektorzy przewiduja koniec jego kariery politycznej, rozpad AWS, koniecznosc zmiany przywodztwa tego ruchu. Wysuwa sie nazwiska Macieja Plazynskiego i Jana Rokity. Jako kompromitujacy ocenia sie wynik b.Prezydenta Lecha Walesy (1,1%). Powstaje pytanie czy zdolny on bedzie do wyciagniecia wnioskow z przegranej.  Reprezentanci wsi, Jaroslaw Kalinowski PSL zdobyl 5,8% glosow, a Andrzej Lepper "Samoobrona" _3%. Ocenia sie jako slaby wynik J.Kalinowskiego, tym bardziej, ze jego kampania miala charakter spojnego programu w przeciwienstwie do innych kandydatow. A.Lepper przekonal do siebie wielu niezadowolonych z obecnej polityki na wsi.

W oczach opinii europejskiej Polska dala dowod kraju stabilnego i demokratycznego.A to cieszy.

 MHFalkowski