|
Dla
przyjezdzajacych w Bieszczady turystow zorganizowano nawet specjalny
szlak ikon, ktory przebiega przez te wlasnie miejsca, gdzie kultura
prawoslawna pozostawila
swoje symbole. Wlasciwie z zewnatrz przypominaja one gorskie
drewniane kosciolki i pewnie czesto sa tak odbierane przez
postronnych obserwatorow. Dopiero we wnetrzu ujawnia sie ich caly
magizm i urok, przepych zlocen i tajemnicza magia ikon.
Cala historia prawoslawia ma swoje glebokie
korzenie jeszcze w starozytnosci i podziale Cesarstwa Rzymskiego na czesc
Zachodnia i Wschodnia, ale wlasciwy podzial nastapil w 1054 roku. Wowczas
kosciol rzymskokatolicki uznal zwierzchnosc biskupa Rzymu, natomiast
Kosciol wschodni - prawoslawny pozostal w kazdym panstwie na zasadach
autonomii, chociaz z reguly uznajac zwierzchnictwo patriarchy
Konstantynopola. Potem juz tylko mijajacy czas wzmacnial
rozbieznosci.
Dzisiejszy masyw gorski Bieszczad zasiedlony
zostal przez osadnikow ze wschodu, ktorzy wraz ze skromnym dobytkiem
przyniesli na te ubogie, dzikie ziemie wiare prawoslawna. Przez
stulecia w kazdym wiekszym skupisku wiernych powstawaly na tym terenie
cerkwie. Sytuacja zaczela sie zmieniac dopiero po 1945 roku. W miejsce
wysiedlonych mieszkancow, naplyneli na te tereny wyznawcy wiary
rzymsko-katolickiej, czesciowo zamieniajac cerkwie na koscioly.
Obecnie w Bieszczadach istnieja trzy glowne
nurty wyznaniowe; dwa Kosciola Wschodniego (prawoslawny i unicki)
oraz religia rzymsko-katolicka. Wspolna egzystencja na jednym terenie
nie rodzi wzajemnych konfliktow.
W wiekszosci cerkwi nadal kultywowany jest
obrzadek prawoslawny, wyjatkowo barwny i polaczony z przepychem.
Dluzsza i bardziej uroczysta Msza Sw., w trakcie ktorej konsekrowany
Chleb wsypany do kielicha z winem podaje
sie wiernym do ust na specjalnej lyzeczce. Odrebnosci, jak nie
uznawanie dogmatow, np. z niepokalanym poczeciem Maryi, rzymskiej nauki
o czysccu i pochodzeniu Ducha Sw., sa gleboko obecne takze w
samym wystroju wewnetrznym cerkwi.
Po przekroczeniu progu swiatyni widac jej
tradycyjny podzial na trzy czesci. Pierwsza tzw. babiniec ( zwiazana z
tradycyjnym podzialem plci). Kobiety mialy zostac oddalone od
miejsca modlitwy mezczyzn, aby nie mogly patrzec na nich podczas Mszy.
Czesc druga to: nawa. Tutaj oddawali kult Bogu mezczyzni. I wreszcie
czesc trzecia: sanktuarium, gdzie zgromadzone sa najwieksze bogactwa
sztuki.
Pomiedzy nawa a sanktuarium , znajduje sie
ten najpiekniejszy element (pokusze sie o takie stwierdzenie) ikonostan.
Miejsce, w ktorym umieszczane byly ikony. Te arcydziela sztuki
malarskiej wisialy wedlug z gory ustalonej hierarchii i porzadku. U
samej gory w najwyzszym rzedzie - ikony z wyobrazeniem apostolow.
Nieco nizej, caly szereg mniejszych ikon, tzw. prazdnikow z wyobrazeniem,
swiat roku liturgicznego. Az wreszcie w ostatnim, najnizszym pasie:
ikona ze swietym czczonym w danym regionie (w tej czesci Karpat byl
to sw. Mikolaj), Matka Boska z Dzieciatkiem, Chrystus Nauczajacy.
Samo wejscie do nawy glownej najczesciej stanowily bogato
zdobione drzwi z calym zestawem malenkich ikon. Te drobne malowidla
przedstawialy Zwiastowanie Najswietszej Marii Panny i Sw. Ewangelistow.
|
