PAN HENRYK

Anna Zymon-Stankiewicz

W 1905 roku pierwszy Polak otrzymał nagrodę Nobla w dziedzinie literatury. Był nim 41-letni Hen-ryk Sienkiewicz. Nagrodę otrzymał za powieść historyczną "Quo vadis", przedstawiającą obraz Rzymu za czasów Nerona.

Henryk Sienkiewicz urodził się w rodzinie szlacheckiej, pochodzenia tatarskiego w 1846 r. Całe jego życie przypadło na okres, kiedy Polska podzielona była między trzech zaborców, a jemu przypadło żyć w zaborze rosyjskim.

Dom rodzinny na Pradze opuszcza dosyć wcześnie. Studiuje w Warszawie w Szkole Głównej , prześlizgnął się przez prawo, próbował studiować medycynę i zakończył na filologii. Był samoukiem na polu badań historycznych, co znalazło oddźwięk w jego późniejszej twórczości.

Pisać zaczął "dla chleba". Pisze do gazet kroniki, felietony pod pseudonimem "Litwos". Zauroczony wielką artystką - Helena Modrzejewską staje się krytykiem teatralnym. Pierwsza jego powieść ukazuje się pod tytułem "Na marne". Okres ten cechują trudności finansowe, ale pan Henryk stwarza pozory człowieka zamożnego. Zawsze elegancko, starannie ubrany tak w młodych latach, jak i przez całe życie. A trudności finansowe nie opuszczają go, nawet jak sytuacja się poprawia. Pieniądze topnieją w jego ręku. Jest hojny dla siebie i innych.

Mając 30 lat udaje się do Ameryki. W ciągu 2-letniego pobytu zawiązuje znajomości z emigrantami polskimi w Kalifornii. Z zainteresowaniem słucha opowiadań o ich przeży-ciach. I tak powstaje dramat "Na jedna kartę" i "Selim Mirza". Pisze też "Listy z podróży po  Ameryce", w których dzieli się swymi spostrzeżeniami dotyczącymi zagadnień społecznych, demokracji, psychice mieszkańców USA. I trzeba powiedzieć, że niejednokrotnie i dzisiaj są one aktualne. A mnie podobają się uwagi dotyczące Amerykanek. Sienkiewicz stwierdza, że nic nie robią..." Poczciwy i niewyczerpanej cierpliwości John jest niańką, kucharką, ogrodnikiem. Pani domu kołysze się na krześle, przyjmuje gości, ubiera się i pieści swoje rozpuszczone, jak dziadowski bicz "baby". Poza tym - oprócz tego co nic nie robią - to prowadzą, tajemnicze życie rozwiązłe, ". ..

Po powrocie do Warszawy pisze szereg powieści: "Hania", "Stary sługa", "Szkicem i węglem", "Janko muzykant", "Za chlebem", "Latarnik", "Bartek zwycięzca". Odtąd zaczyna się poprawiać sytuacja materialna pisarza i okres wyjazdów i pobytów w uzdrowiskach krajowych i zagranicznych.

Henryk Sienkiewicz miał trzy żony. Wszystkie o tym samym imieniu: Maria. Mając 34 lata poślubia Marię Szetkiewicz, która była jego największą miłością życia. Urodziła mu córkę i syna. Ale szczęście trwa zaledwie 4 lata. Maria zaczyna chorować. Gruźlica. Choroba, na którą w tych czasach nie było lekarstwa. Sienkiewicz opiekuje się troskliwie żoną i pisze wielki polski "Western" – powieść historyczną „Ogniem i mieczem”. Powieść cieszy się ogromnym powodzeniem i nacisk społeczeństwa stwarza konieczność kontynuowania losów bohaterów. Przy łóżku umierającej żony powstaje "Potop". Potem kolej na "Pana Wołodyjowskiego", Tymi trzema powieściami historycznymi napisanymi "ku pokrzepieniu serc", zwane Trylogią, - zaczytuje się cały naród i to nie tylko współcześni autorowi... Przedstawia on zmagania Polaków z Kozakami, Szwedami i Turkami. Ukazuje potęgę ducha narodowego szlachty.

Po Trylogii ogarnia pisarza pewnego rodzaju zmęczenie tematyką historyczną i powstają powieści obyczajowe: "Bez dogmatu" i "Rodzina Połanieckich".

Osiem lat po śmierci ukochanej żony, zawiera z Marya Wołodkiewicz niefortunne małżeństwo, zakończone unieważnieniem. Trzecia panią Sienkiewicz od roku 1904 jest Maria Babska.

Protest pisarza przeciwko prześladowaniu Polaków w zaborze pruskim, to znów powieść historyczna "Krzyżacy". Ukazuje w niej zmagania rycerskiej Polski z zakonem krzyżackim, zakończone zwycięstwem oręża polskiego pod Grunwaldem. Potem ukazuje się powieść "Na polu chwały".

Sytuacja finansowa nadal nie była zachwycająca. Z okazji jubileuszu 30-letniej twórczości, Sienkiewicz otrzymał w 1900 r. dar od narodu w postaci mająteczku Oblęgorek, koło Kielc. Był to dla niego prezent dość kłopotliwy. Nie poprawił sytuacji finansowej, a wręcz ją skomplikował, bowiem utrzymanie tego obiektu pochłaniało skromne dochody pisarza,

Sytuację uratowała Szwedzka Akademia Nauk, przyznając autorowi "Quo vadis" najwyższe odznaczenie światowe, połączone z nagroda pieniężna, w wysokości 138 tysięcy koron szwedzkich. Sienkiewicz szukał tematu uniwersalnego i znalazł go w obrazie Rzymu za czasów panowania Nerona. Sukces jest wielki. Powieścią "Quo vadis" wszedł do literatury światowej.

Zdobyta pozycja w kraju i zagranicą pchnęła go do zabierania głosu w sprawach zasadniczej wagi w akcjach społecznych i politycznych. Nie przychodzi mu to łatwo. Była to dla niego dziedzina obca.

W wieku 65 lat pisze powieść dla młodzieży: "W pustyni i puszczy". Przygody małej Angielki Nel i Stasia zdobywają sobie sławę nie gorszą niż "Quo vadis".

Z chwilą wybuchu pierwszej wojny światowej, Sienkiewicz podejmuje decyzje opuszczenia Polski. W październiku 1914 roku, przez Wiedeń udaje się do Szwajcarii. I tu wspólnie z Ignacym Paderewskim patronował organizacjom filantropijnym spieszącym z pomocą, ofiarom wojny.

Nie doczekał wolnej Polski, chociaż podtrzymywał Polaków w dążeniach do niepodległości. Zmarł w 1916 roku, w Szwajcarii, w Vevey.

Anna Zymon-Stankiewicz