MUZEUM KOSCIUSZKI W SOLURZE

Jan A. Konopka

 

 

Muzeum Kosciuszki w Solurze istnieje juz od 66 lat. Zalozone ono zostalo staraniem Rzadu Polskiego i Kantonu Solury w dawnym domu rodziny Zeltnerow przy Gurzelngasse 12, w mieszkaniu (na pierwszym pietrze), ktore zajmowal przez ostatnie dwa lata swego zycia i w ktorym zmarl (15 pazdziernika 1817 r.) Tadeusz Kosciuszko.

 

Uroczyste otwarcia Muzeum mialo miejsce 27 wrzesnia 1936. Przypomina o tym stale wystawiona w jednej z gablot Muzeum "Ksiega pamiatkowa". Dluga liste podpisow zlozonych w tej ksiedze przez osobistosci uczestniczace w uroczystosci rozpoczyna podpis Jozefa Becka, owczesnego Ministra Spraw Zagranicznych R.P. Po nim figuruja bezposrednio podpisy Jana Modzelewskiego, szefa Poselstwa R.P. w Bernie i dr Maxa Obrechta, solurskiego Radcy stanu. Obydwoje, wraz z dr Alfonsem Bronarskim, owczesnym Sekretarzem Poselstwa polskiego i Stefanem Pinoschem, profesorem gimnazjum Solurze, byli czlonkami zalozycielskimi w lonie powstalego w 1934 pod przewodnictwem Maxa Obrechta Komitetu organizacyjnego "fur Errichtung eines Kosciuszko Museums in Solothurn". Komitet ten stanowil zalazek przyszlego solurskiego Towarzystwa Kosciuszkowskiego (Kosciuszko-Gesellschaft) powolanego do zycia jednoczesnie z otwarciem Muzeum celem sprawowania pieczy nad ta instytucja.

 

Ale sama idea zalozenia owej "placowki o charakterze historyczno-propagandowym" (Modzelewski dixit) byla polska. Bo jak to pisal Jan Modzelewski w jednym ze swych listow z kwietnia 1934 roku, skierowanym do Dyrektora Biblioteki Narodowej w Warszawie , "z inicjatywy Poselstwa powstac ma, w porozumieniu z Ministerstwem Spraw Zagranicznych, Muzeum Kosciuszki w Solurze", dodajac, ze "udalo mi sie ta sprawa zainteresowac Wladze Kantonu Solury".

 

 

Utworzenie Muzeum bylo finansowane glownie przez Rzad Polski (wynajal on poczatkowo pomieszczenia przyszlego Muzeum) przy wspoludziale Solury. Znacznym wkladem w tym zakresie byl rowniez hojny gest I.J. Paderewskiego, ktory 28 lutego 1937 dal w Solurze recital, przeznaczajac caly z niego dochod (kilka tysiecy frankow) na rzecz swiezo powstalego Muzeum. Stopniowo sprawy finansowe tej instytucji przejelo wspomniane Towarzystwo Kosciuszkowskie. Zgodnie ze swym glownym celem statutowym, troszczyc sie ono ma o utrzymanie i rozwoj przyjetego w zarzad Muzeum. Zadanie to jest finansowane zasadniczo ze skladek czlonkowskich (ok. 400 czlonkow) i z dochodu plynacego z dzialalnosci Muzeum (wstepy, sprzedaz publikacji i kart). Ponadto Muzeum korzysta z pewnych rocznych subwencji Miasta i Kantonu Solury, uzupelnianych dotacja przyznana przez Ministerstwa Kultury R.P. na cele szczegolne (zakup potrzebnych urzadzen dla Muzeum).

 

Znajdujace sie Muzeum zbiory zostaly w duzej czesci przekazane przez instytucje krajowe (sa to m.in. w znacznej ilosci przedmioty pochodzace z dawnych zbiorow "rapperswilskich" repatriowanych ze Szwajcarii do Polski w 1927 roku). Sa w nim tez i "kosciuszkuszkowiany >> zlozone w wieczysty depozyt przez instytucje solurskie ( mianowicie przez Arsenal i Archiwa kantonalne). Wykonaniem "na miejscu" obowiazkow statutowych Towarzystwa Kosciuszkowskiego, ktorego Prezesem jest obecny Prezydent Kantonu dr Thomas Wallner, zajmuje sie wyznaczony przez to Towarzystwo kustosz inz. B. Drewnowski i jego zastepca dr J.A. Konopka.

 

Muzeum posiada w swych zbiorach znaczna ilosc dokumentow oryginalnych (m.in. solurskie testamenty Kosciuszki, listy dzieci Zeltnerow do Kosciuszki) i materialow ikonograficznych (litografie) wspolczesnych Kosciuszce. Z posrod pozniejszych eksponatow uwage przyciaga m. in. znany powszechnie portret Kosciuszki malowany przez Oleszczynskiego (w 1827 r.) oraz imponujacych rozmiarow "Przysiega na Rynku krakowskim" pedzla Wojciecha Kossaka ( z 1911 r.). Zbiory sa nieustannie powiekszane w drodze darow ksiazek, broszur i reprodukcji dokumentow kosciuszkowskich, ktore przekazuja co roku dla Muzeum rozne instytucje biblioteczne i archiwalne, a takze niejednokrotnie i osoby prywatne.

 

W pokoju, w ktorym zmarl Naczelnik ("Sterbezimmer") znajduje sie w niszy sypialnej wierna kopia jego lozka, wykonana specjalnie dla Muzeum w 1935 roku na zlecenie Ministerstwa Kultury R.P. (oryginal przewieziony z Rapperswilu znajdowal sie wowczas w Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie). W tym samym pokoju wystawiona jest na piedestale okazala urna z brazu kunsztownie wykonana w 1899 roku wedle projektu polskiego artysty-rzezbiarza Wincentego Trojanowskiego. Ofiarowana przez artyste Muzeum Polskiemu w Rapperswilu dla przechowywania w niej urny ze sercem Kosciuszki (wmurowanej juz wczesniej w niszy kaplicy tego Muzeum), owa urna "symboliczna" znalazla sie w 1927 roku w Warszawie (wraz z caloscia zbiorow rapperswilskiego museum). W 1935 roku powrocila ona do Szwajcarii jako dar dla nowootwartego w Solurze Muzeum Kosciuszki.

 

Niewielkie Muzeum Kosciuszki w Solurze istniejace w pomieszczeniu posiadajacym uroczy XVIII-to wieczny wystroj (parkiet "wersalski", sztukateria, boazeria pozlacana, lustra "empirowe", itp.) jest swego rodzaju duchowym sanktuarium Polskiego Narodu na obczyznie. Zywotnosc Muzeum Kosciuszki, podtrzymywana z wielkim pietyzmem, jest wyrazem powszechnie pojetej potrzeby zachowania tego pamiatkowego miejsca o znaczeniu kulturalno-historycznym na skale narodowa i miedzynarodowa.

 

dr J.A. Konopka


Od Redakcji:

 Z okazji200. rocznicy muzealnictwa polskiego, na lamach Naszej Gazetki otwieramy cykl poswiecony Polskim Muzeom na terenie Szwajcarii. Serdecznie zapraszamy Kierownictwo odnosnych muzeow o nadsylanie do redakcji NG tekstow (takze w formie "intervue")  opisujacych geneze, organizacje, finansowanie i charakter kierowanej instytucji.

 

 

Istnieje jeszcze mozliwosc nabycia w cenie 30.- CHF ksiazki p.t.

"Listy z Solury T. Kosciuszki"

w opracowaniu dr. Jana A. Konopki

(faksymilie i przedruk w wersjach oryginalnych - w jez. polskim i francuskim)

 

Zamowienia: Frau S. Leisi Konopka                         Tel. 022 / 758 15 68

                      Case postale 2311,                                    1211 Geneve 2