Ks. Stanislaw Bobulski

Blogoslawiona Rycheza Krolowa Polski od 1026 do 21III 1063.

Zestawienie danych z pobytu w Klotten w Niemczech nad Mozela: 24 VII - 29 VII 2000

 

 

Dostepne materialy i swiadkowie

 

 

W Urzedzie Parafialnym D:56-818 Klotten, Tel. 02671/4179, Dekanat Cochem, Region Rhein-Mosel-Ahr, goscilem u ksiedza proboszcza Helmuta Gehrmann, bylego duszpasterza w Bazylei, zastepujac go przez jeden tydzien. Pani Marita Brandt wyszukala nastepujace ksiazkowe pozycje dotyczace polskiej krolowej Rychezy:

 

"Pulcheimer Beitrage zur Geschichte und Heimatkunde", Band 11, Pulheim 1987, S.240. Postac krolowej Rychezy jest tu podpisana: B. Richeza Regina Dotatrix.

 

Alfons Fridrichs, Redakcja. Praca zbiorowa. Klotten und seine Geschichte, Briedel 1997, S.591, miedzy innymi z krotkimi artykulami Susanne Maxer-Schebendach, Polenkonigin Richeza, S. 98 - 105; Seit 1817 Jahren im Kolner Dom beigesetzt, S. 105-106; Die Kinder der Polenkonigin Richeza, S. 107-108; Kostbarer Trierer  Egbert-Psalter heute in Italien - Ein Geschenk Konigin Richeza an ihre Tochter in Russland? - S 109; Das Richeza-Evangeliar von St.Maria ad Gradus (Mariengraden), S.111-112.

 

Familienbuch fur die Gemeinde Klotten 1613, 1624 -1807, Boppard - Cochem 1990, Zusammengestellt von: Stefan Buch, z cennymi wzmiankami o darowiznach krolowej Rychezy na S. 16, 21, jakoz o sprzedazy gruntow  probostwa w Klotten  na  S. 111.

 

Die Kunstdenkmaler des Landkreises Cochem, Teil 2  im Dritter Band: Kail bis Zilshausen, S. 405 - 787. Bearbeitet von Ernst Wackenroder, Deutscher Kunstverlag 1959, tytul calego wydawnictwa: Die Kunstdenkmaler von Rheinland -Pfalz. Klotten na S. 531 - 565. Haslo Richeza (Richwara), Konigin von Polen  wystepuje tu az na 24. stronicach  tego wydawnictwa, a w tym tomie: 406, 533, 547 - 549, 558 - 559, 567, 580, 599, 724, 788, 802. Por. S. 861. Reszty danych trzeba szukac w czesci 1.

Do tych ksiazkowych pozycji nalezy dodac dwie tablice dotyczace polskiej krolowej: -w parafialnym kosciele Sw. Maxima w Klotten o uposazeniu przez Richeze benedyktynow i kosciola sw. Mikolaja w Brauweiler  i przynaleznego don probostwa w Klotten w roku 1056;  - w centrum Klotten przy Hauptstrasse  56, gdzie byl kiedys  kosciol Sw. Mikolaja, z mylna data jej smierci  12.III.1063 r., w ksiazkach jest jednolicie 21.III.1063. Krolowa Richeza pomieszkiwala tu w Klotten nad rzeka Mozela, niezwykle malowniczym lewostronnym doplywem Renu wiele razy, a szczegolnie w latach 1040-1047. Osada zachowuje do dzis bardzo ciasna jakby sredniowieczna zabudowe.

 

W latach 1987-94 duszpasterzowal  w Klotten polskojezyczny kaplan ze stowarzyszenia Ksiezy Werbistow (=SVD, w Niemczech: Steilermissionare), pochodzacy ze Slaska Gunther Firlus, po misjach  w Ameryce Poludniowej (Paragwaj, Urugwaj ?).  W miejscowej tradycji zostal jako Polak, czyli kontynuator lotarynsko- polskich tradycji z czasow krolowej Rychezy, dzis interpretowanych jako kontakty polsko-niemieckie. W tym dekanacie pracuje obecnie inny znany werbista Ks. Gerhard Farbowski, pochodzacy z Gliwic, a pracujacy w Niemczech od roku 1972. Obsluguje kilka parafii, mieszkajac w D: 56 -814 Brutig-Fankel, Tel. 02671/7422.  Polskiej krolowa Rycheza jest mu bliska.  Znane mu sa  liczne inicjatywy Polskiego Domu im. Maksymiliana Kolbe w Pulheim.

 

Obecny  proboszcz w Klotten, Helmut Gehrmann urodzony juz w Lieser nad Mosela kolo Trier wywodzi swoj rod ze strony ojca z Prus Wschodnich z okolic slynnego Schlobitten, ksiecia Dohny. W Bazylei wspolpracowalismy obaj wspolnie 20 miesiecy, od 16 I 1997 do  adwentu 1999. Zastepowalem go kilka dni na swiezo objetym probostwie w Klotten. Chetnie gosci nadal polskich kaplanow i budzi zainteresowanie polska krolowa Rycheza. Bywa u niego  w Klotten znakomity muzyk, Ks. Andrzej Lignowski, wikariusz w Gdyni, diecezja Gdansk. W Trier, stolicy Diecezji, studiuje mieszkajacy w Koblencji, a pochodzacy z Warszawy, Konrad Lisowski.

 

Polskie tradycje kultywuja w tej okolicy Rodacy z najnowszej emigracji, gdyz dawniejsze niewatpliwe polskie skupiska, jak chocby Zachodnia Westfalia, ulegly zapomnieniu. W tej okolicy nie brakowalo rowniez wojennych obozow pracy, w ktorych bylo wielu Polakow, jak na przyklad ks. Semiuk z Przemysla. Moja bratanica Dorota, corka mojego przyrodniego brata Stefana z Ozimka w opolskim zamieszkala z mezem Joachimem Gawlikiem w Pulheim w poblizu Kolonii, obecnie w Kall. Rodziny mowiace po polsku zadecyduja, czy prawdy i gornolotne hasla o polskiej krolowej Rychezie odegraja wazniejsza role w niemiecko-polskich kontaktach. Uwazna lektura dostepnych ksiazek i sam pobyt w Klotten zmuszaja do zapytania, co pierwsza koronowana polska krolowa Rycheza wnosi  w   polsko - niemieckie dzis?

 

 

1. Wazny element posoborowego polsko - niemieckiego pojednania.

 

 

Dopiero dziesiec lat po slynnym Oredziu polskich do niemieckich biskupow z 1965 roku, i towarzyszacej mu straszliwej politycznej burzy wszczeto tworcze kontakty dotyczace polskiej krolowej Rychezy. To ciekawe haslo wysunal kilka lat wczesniej benedyktyn z austriackiego opactwa Maria Laach, Dr. Cyrill von Korwin Krasinski. Polakow i Niemcow moglyby jego zdaniem laczyc relikwie krolowej Rychezy przeniesione z Kolonii do Krakowa na Wawel albo do Tynca. To nastapilo w 1975 r., kiedy niemiecka delegacja pod przewodnictwem pomocniczego biskupa z Kolonii Dr. Josefa Ploger przywiozla do Tynca zebro krolowej zamkniete w relikwiarzu z gorskiego krysztalu. W jubileuszowych uroczystosciach opactwa w Tyncu 29. czerwca 1975 roku, na 900-lecie zalozenia tego opactwa przez krola Boleslawa Smialego, wnuka Rychezy, wzial udzial krakowski arcybiskup Karol Wojtyla, bedacy nieco wczesniej przy otwarciu jej grobu . Stalo sie jasnym. Ze postac krolowej Rychezy symbolizuje dzis nie tyle miedzynarodowe pojednawcze kontakty pomiedzy Zachodem i Wschodem, lecz stanowi wezwanie ku nowym drogom i do kolejnych tworczych kontaktow z Niemiec, przez dawniej przerzucone mosty, ku Polsce (1).

 

Juz od sredniowiecza zazywa Richeza czci blogoslawionej, a nawet swietej. Zlozyla sie na to nie tylko ludowa poboznosc, lecz rowniez kult i zwyczaje Zakonu Benedyktynow. Kiedy bowiem hojna dobrodziejka zmarla 21.marca 1063r. w Saalfeld, jej dobra zagarnal kolonski biskup Anno, gdyz byly te dobra powiazane z jej miejscem pogrzebania. Stad mnisi z Brauweiler przygotowali jej krypte i przez 40 lat walczyli o powrot krolewskich relikwii, lecz przygotowana krypta do dzis stoi pusta, gdyz ostatecznie zwloki sila umiescil Anno w jej fundacyjnym kosciele pod wezwaniem Maryi na Stopniach(ad Gradus) w Kolonii. Trumne krolowej otwierano 12. kwietnia 1633 roku, zas w 1817 roku przeniesiono ja do kolonskiej katedry, gdzie ostatecznie przeznaczono sw. Rychezie klasysycystyczny nagrobek w kaplicy sw. Jana za wielkim oltarzem, a w bezposredniej bliskosci slynnych relikwii Trzech Kroli. Bardziej szczegolowych badan dokonal w latach 1845-1852  slynny polski historyk i mediawista hrabia  Aleksander Przezdziecki (2). Niezwykle wymowny jest umieszczony tu przez niego w roku 1845  lacinski oraz nizej duzo krotszy polski  napis:

 

 

                                  

 

Anno Dom.incarnati MLVII. II** idus  Aprilis,

Richeza     Regina

Ab  Annone II. Sedis huius Venerabili  Archiepiscopo.

Praesentis     Ecclesiae      Fundatore.

Cum   ingenti    totius     Cleri     populique

 

Frequentia    honorifice   sepulta        est.

Et   per    Ipsum     inducta     Pontificem

Duobus       ornatissimis      praediis    S: Petro     collatis.

Nono      Calendas         Aprilis        obiit.

 

 

                 

         Tu leza zwloki Rychezy Krolowej Polskiej Mieczyslawa II zony

            Kazimierza Odnowiciela Panstwa Matki + 1057 (3).

 

 

Analiza tego napisu moze wykazac szereg ukrytych intencji fundatorow, jak chociazby data smierci, pogrzebu i darowizny, dokonanej pewnie jeszcze za zycia krolowej. Benedyktyni otrzymali te dobra w roku 1065, kiedy nastal nowy opat Wolfhelm, a Polacy dostali tylko symbolicznie relikwie po 912 latach. Na otwarcie grobu krolowej 11.czerwca 1975 zaproszono krakowskiego arcybiskupa Karola Wojtyle z Krakowa, zas w pracach badawczych i wykladach uczestniczyl polski historyk benedyktyn Zygmunt Galoch. Znamienny referat wyglosil on 2.11.1986r. w Brauweiler (4). Nie ustaly spotkania Wschodu i Zachodu sprzed tysiaca lat. Lotaryngia byla od rzymskich czasow pod wplywem lacinskiej kultury, (por. Trier, slynna rzymska Treviria!),zas Polska, szczegolnie poludniowa pod niewatpliwym wplywem Bizancjum i chrzescijanstwa Cyrylo-Metodianskiego, czemu nie byli zyczliwi zachodni kronikarze.

 

Ks. Stanislaw Bobulski

 


 

 

Przypisy:

(1) Peter Schreiner, "Richeza - Konigin von Polen und Gonnerin der Abtei Brauweiler", W: Pulheimer Beitrage zur Geschichte und Heimatkunde, Band 11, Pulheim 1987, S. 60. Otwarcie wystawy w Domu O. Kolbe w  Brauweiler  28.10.1986.

(2) Susanne Mayer-Schebendach, "Polenkonigin Richeza", W: Klotten und seine Geschichte, Redaktion: Alfons Fridrichs, Zell- Briedel 1997, S. 104 -106.

(3) J. w., S. 105, P. Schreiner, "Richeza - Konigin von Polen und Gonnerin der Abtei Brauweiler",,S. 46-60. Tlumaczenie lacinskiego napisu: "Im Jahre der Menschwerdung des Herrn 1057(muss heissen 1063), am 12. April wurde die Konigin Richeza von Anno, dem zweiten ehrwurdigen Erzbischofe(dieses Namens) auf diesem Stuhle und dem Grunder dieser Kirche, unter ausserordentlich zahlreicher Beteiligung des gesamten Klerus und des Volkes ehrenvoll bestatet, und sie hatte auf Veranlassung dieses Bischofs dem Hl. Petrus zwei sehr bedeutende Guter vermacht und ist am 24. Marz (muss heissen 21. Marz) gestorben". S. 52-58 (Przezdziecki).

(4) P. Schreiner,  S. 60. Zygmunt Galoch OSB, Konigin Richeza und die Anfange der Benediktiner in Tyniec/Polen, W: P.  Schreiner, S. 117 -127.

 (ciag dalszy w nastepnym numerze)