I.J.PADEREWSKI Z NIEZNANEJ STRONY

Dr. J.A.Konopka

 

 

Pomnik .Paderewskiego w Doylestown

 

"Grzebiac" w zbiorach archiwalnych odkrywa sie niejednokrotnie rozne ciekawostki nieznane lub pomijane w historiografii. Los zatem chcial, ze kierowany przez archiwistke znalazlem w zbiorach Muzeum Paderewskiego w Morges pewne dokumenty swiadczace o tym, ze wielki polski maz stanu i mistrz tonow byl rowniez autorem tekstow wierszowanych i aforyzmow, a takze  pisal niekiedy sarkastyczno-humorystyczne aluzje i mysli medytacyjne. Oto kilka przykladow tego literackiego jego "hobby":

 

W wieku chyba okolo 30 lat, napisal po niemiecku (literami gotyckimi) skladny wiersz, ktorego tytul (w tlumaczeniu na polski) brzmi "Do Ludzi". Tekst wiersza opatrzyl Paderewski dosc zaskakujacymi uwagami, napisanymi wlasnorecznie po francusku. Otoz w naglowku napisal: "Prosze nigdy na to nie dac odpowiedzi", zas pod tekstem wiersza wpisal te slowa przesadnej samokrytyki: "Dobrze pomyslane, ale niezwykle zle wyrazone. Niestety, rownie(m) nieudolny w roli poety, jak i w roli pianisty i to pomimo najlepszych checi".

 

Ta jego przygodna sklonnosc do humorystycznych wypowiedzi przejawia sie rowniez w nastepujacych slowach, ktore duzo pozniej zamiescil widocznie "dla zabawy" na jednej ze swych fotografii z mlodych latach : "Stara malpa, co kiedys tak wygladala, IJ Pad.".

Powracajac do wspomnianego wiersza, podajemy ponizej jego pelny tekst w wersji oryginalnej, wedle rekopisu Paderewskiego:

 

AN DIE MANNER

 

"O saget nicht die Treue war'

auf Erden nicht vorhanden,

und ewige Liebe eine Mar

aus goldenen Fennlanden.

 

Sagt nicht dass Falschheit und Betrug

im heiligsten Gefuhle,

dass bittrer Hass nur, Neid und Trug

das Menschenherz durchwuhle(n).

 

O konnte der so lasternd spricht

Ein einzig' Mai nur schauen

Mit einziger Wahrheit reinen Licht

Ins Herze reiner Frauen.

 

Wie Gletschereis so tief und klar

in felsenfester Hohe

wie Kindermund so fromm und wahr

in hehrer Gottheit Nahe.

 

Ihr Wandel wurdig, milde, gleich

dem Wandel hoher Sterne;

Ihr Sinn in lichtes Himmelreich

gemeinsam ewig ferne.

 

Ihr Lieben, wie der Sonne Strahl,

trotzt Sturmen, Nebeln, Zeiten,

erquickt, erwarmt, was tot und fahl,

erfullt des Himmels' Weiten.

 

Fragt nicht ob susser Liebe Wort

Ihm ward zuruckbescheret,

stromt unaufhaltsam fort une fort

und keinen Dank begehret.

 

O spottet nicht ob Lieb' und Treu',

ob sundigem Geschlechte.

Sucht Ihr in demutsvoller Reu(e);

Ihr findet dann - die Rechte !"

 

Tekst ten pozwala poznac Paderewskiego jako literata z zamilowania, wielce uczulonego na "muzyczny" rytmu sylab i posiadajacego duze umiejetnosci w nielatwej sztuce

 

rymowania (takze w jezyku Goethe'go), z zachowaniem przy tym realnosci opisowej o silnej wymowie moralno-uczuciowej. Dodajmy, ze - obok jezyka ojczystego - Paderewski wladal biegle w pismie i w mowie (i to w sposob nader wykwintny) czteroma obcymi jezykami, a to: francuskim, angielskim , niemieckim i rosyjskim.

 

Spojrzmy z kolei na kilka tekstow jego aforyzmow (po francusku), ktorym nie mozna odmowic trafnosci w wyrazeniu zawartych w nich idei. Mowi tam on m.in. ze:

"Piekne dziela sztuki nie rodzi madrosc"; "Madry jest podwojnie nieszczesliwy, gdyz cierpi z powodu glupoty innych"; "Sztuka jest  niekiedy  srodkiem wyrazenia w sposob naturalny naszego uczucia"; " Dusza artysty potrzebuje lez, jak gleba deszczu".

 

IJP -wedle wlasnej podobizny z lat 1880- 1890

(rys. opatrzony odrecznym napisem po francusku)

 

 

"Droga Dzidziu! Oto moj portret! Mam nadzieje, ze z przyjemnoscia zechcecie mi wybaczyc. I.J.Paderewski

 

(tlumaczeniu na jez. polski - dr. J.A. Konopka)

 

Z posrod tekstow "medytacyjnych" zacytujmy tych kilka uwag: "Licza sie w zyciu jedynie praca i milosierdzie, a nawet praca o wiele mniej, jest ona bowiem wyrazem milosierdzia nad soba samym ; -  Mowi sie, ze genialnosc jest niczym slonce, bo darzy ona swiatloscia. Jednakze talent daje ja takze, tyle tylko, ze on was nie oparza, nie oslepia, bo jest niczym swiatlo ksiezycowe, co jest bardziej wam dogodne, bardziej swojskie, bardziej intymne."

 

Doprawdy, niezwykle bogaty byl zespol "strun nastrojonych " w duszy Wielkiego Polaka.

Dr. J.A.Konopka

 

Od Redakcji: w numerze poprzednim fotografia IJ Paderewskiego nie pochodzila z ostatnich tygodni przed jego smiercia, ale z lat wczesniejszych. Za pomylke wynikla przy obrobce komputerowej przepraszamy.