Typowo rolnicza
osada o charakterze polskim nie miala nic wspolnego z muzulmanskim
otoczeniem. Polscy osadnicy stworzyli tam mimo bardzo trudnych
pionierskich warunkow raj na ziemi.
 |
Czeresniowe drzewka i inne rosliny do dnia dzisiejszego
otaczaja biale chatki, kosciol katolicki, cmentarz i obory.
Odwiedzajacy Polacy byli zawsze mile zaskoczeni polskoscia
kilkuset Adampolan i ich dzieci juz w 3-4 generacji uczacych
sie w staroojczystym jezyku.Turecki
reformator i prezydent Kemal Atatürk (na zdjeciu obok)
odwiedzil wies polonijna w 1937 r. Pan Atatürk byl zachwycony
czystoscia i gospodarnoscia Adampolan. Nacjonalizm turecki w
latach 20-tych wygnal wielu Ormian, Kurdow, Bulgarow i Grekow
z Turcji. Rowniez mieszkancy Adampola ucierpieli na tej
nieodpowiedniej polityce. Adampolanie musieli oficjalnie
przyjac obywatelstwo tureckie i Adampol stal sie Polonezköy.
Na szczescie tolerancja pozwolila na tyle, aby chociaz nazwa
turecka pozostawila symbol polski. |
|
| Polonezköy
lub Polonezköyü albo w trzecim wariancie pisownym Polonezköye
oznacza "wies" lub "miasteczko polskie".
Adampolanie rdzenni dziela wies z prominentami tureckimi i
konsulem indyjskim- niemiecka socjolog G. Soegtig w latach 50-tych
ostrzegala w artykulach o swoich relacjach przed systematycznym
turczeniem sie Adampolan. W 1968r. grunt, na ktorym stal Adampol
rodzina Czartoryskich oficjalnie przekazala Polskiej ludnosci
Polonezköy.
zdj. P.Dopierala z wizyta u Adampolanow |
 |
|
 |
Wielu z nich
sprzedalo swoje posiadlosci Turkom i wyprowadzilo sie, aby robic
kariere w Stambule, Niemczech, USA i Australii. Budowa drogi betonowej
do Stambulu w latach 70-tych i telewizja turecka zmienily mocno
charakter Adampola w ostatnich latach. Polscy osadnicy stali sie
czesto wlascicielami nowowybudowanych hoteli i restauracji. Polonezköy
zaczal przyciagac tlumy ludzi z calego swiata. Niemcy, Amerykanie i
obywatele Jugoslawii byli czestymi goscmi w latach 80-tych. Gazety
tureckie mianowaly Polonezköy najbardziej czystym i zielonym resortem
wypoczynkowym w calej Turcji. Od poczatku lat 90-tych pojawilo sie tez
wielu turystow z Czech i Polski. |
|
|
Adampol jest
wyposazony obecnie w znakomita infrastrukture turystyczna (pola
golfowe, baseny, ogrody). Do lat 90-tych wizyty Polakow byly
sporadyczne. Pewien posting z Internetu znakomicie mi to
udokumentowal. Osoba to piszaca opisywala swoje emocje z wizyty w
Adampolu przed wielu laty jako dziecko z rodzicami.
|
|
zdj.Nuncjusz papieski
|
O
goscinnych i juz zamoznych chatach, o staruszkach nucacych polskie
piosenki i o dzieciach mowiacych archaiczna mowa z XIX wieku
wspominal ten pan. Opisywal wielkie
wzruszenie swoich rodzicow i gospodarzy o polskich imionach jak
Apolonia czy o malej dziewczynce imienia Filomena. Polska uroda
byla widoczna oczywiscie tez po 6 generacjach.
zdj.: Mieszkancy Adampola-Ignacy
Kepka z zona |
|
 |
 |
Obecnie
polskosc dawnego Adampola jest sprzedawana troche komercyjnie, takze
przez Turkow w ramach ich turystyki dla masy odwiedzajacych Polakow.
Nalezy dodac, ze w XIX w. Adampol byl pod opieka konsulatu
francuskiego i braci lazarystow. Wloski Nuncjusz papieski w Turcji
Giuseppe Roncalli, ktory zostal pozniej Papiezem Janem 23 opisywal
swoje momenty w tej wsi jako wielki moment swojego zycia.
|
| Prezydent
Kwasniewski odwiedzil Adampol rok temu wraz ze swoja malzonka Jolanta
oraz elita dyplomacji Turcji i Polski w 158 rocznice powstania osady.
Jego poprzednik w urzedzie prezydenckim i wielu innych prominentow
rowniez wpisalo sie w ksiege gosci.
Prezydent A.Kwasniewski z
zona Jolanta z wizyta w Adampolu 16.04.2000 |
|
Minister Bartoszewski
|
|
 |
Dowiedzialem
sie niedawno, ze istnieje muzeum w Adampolu, ktore przedstawia
historie jej mieszkancow. Zofia Ryzy (ur. w 1903r. w Adampolu)
prowadzila je do smierci pod koniec lat 80-tych. Obecnie prowadzi p.
Leslaw Ryzy to muzeum zwane "domem cioci Zosi", do ktorego podano mi
nawet telefon.
Muzeum-"Dom cioci Zosi" |
| W muzeum
znajduja sie informacje o rodzinach Dochodow, Ryzych, Nowickich,
Ksieznopolskich, Biskupskich, Kepkach, Ochockich, Wilkoszewskich
(Vilkosevski jest nowym wojtem) i innych mieszkancach polskiej osady.
Edwin Ryzy byl w dyrekcji radia i telewizji tureckiej, a prof.
L.Biskupski wykladal jezyk francuski w Stambule. W Turcji sa tez
dyplomaci o rodowodzie polskim. Fascynacja Polakow do Adampola jest
wielka, bo jest to odosobniony przypadek w naszym swiecie, ze po 160
latach mieszkancy wsi wladaja jezykiem przodkow i orientuja sie
wartosciami literatury polskiej (A.Mickiewicz) i wartosciami moralnymi
kosciola katolickiego, w ktorym wlasnie Polak jest zwierzchnikiem.
Zofia Ryzy z Aniela Ksieznopolska i mloda Adampolka |
|
 |
Telefon do
wojta gminy jest umieszczony przy adresach Polonii Tureckiej przez
redakcje. Jako dodatkowa informacje podaje, ze pozostale proby
osadnictwa polskiego w Turcji jako kolebki sil wyzwolenczych nie udaly
sie (Annapol,Derbina). Informacje zebralem za pomoca encyklopedii,
rozmow z Polakami i Turkami (tez ze Stambulu) oraz przez redakcje TV
Polonia, przez Wspolnote Polska i przez ambasade RP w Turcji.
Niestety, nigdy nie trafilem na caly program w telewizji na ten temat.
W bibliotece narodowej w Hamburgu znalazlem ksiazke z 1983 r.
Kazimierza Dopieraly "Adampol-Polonezköy, z dziejow Polakow w Turcji",
ktora moge tylko polecic. W ksiazce Latki, ktora nareszcie
przeczytalem jest tez mowa o osobach, ktore w latach 20-tych wrocily z
Adampola do Polski i o Adampolakach sluzacych w polskim mundurze w
kampani wrzesniowej.
zdj.:Wincenty Ryzy 1903 |
| Dziekuje
wszystkim, ktorzy pomogli mi dowiedziec sie nieco wiecej na ten temat,
dziekuje za umieszczenie tego artykulu i pozdrawiam wszystkich mi
znajomych, a szczegolnie moich Rodzicow. Dedykuje ten artykul
wspanialym ludziom z Adampola i calemu narodowi. |
|
Uwagi i uzupelnienia prosze
wpisac do ksiegi odwiedzin albo przeslac mi
m.pieslak@12move.de
Zbior stron internetowych na
temat "Adampolakow": http://www.wirtualnapolska.pl
|
