ADAMPOL (Polonezköy), osada pol. w Turcji, w pobliżu Stambułu; zał. 1842 przez M. Czajkowskiego za aprobatą ks. A. Czartoryskiego; ob. liczy ok. 80 mieszk. i zachowuje pol. charakter.

Ostoja polskosci w Turcji:Adampol-Polonezköy(ü/e)

Od czasu jak pierwszy raz uslyszalem o polskiej osadzie pod Stambulem zaczelem fascynowac sie tym tematem i zbierac informacje na ten temat. Moze fakt, ze jestem sam od 12 lat na emigracji i ze studiuje politologie i filologie slowianska (polonistyke) wytlumaczy moj wysoki punkt zainteresowania 20- milionowa spolecznoscia polska poza granicami III Rzeczypospoltej Polskiej. Adampol jest wybitnym swiadectwem polskosci, bo od polowy 19 wieku do dnia dzisiejszego rozmawia sie tam po polsku. Mysle, ze ta grupka rodakow daje nam przyklad, ze jest to mozliwe przekazac tradycje, jezyk i kulture narodowa na nastepne pokolenia mimo, ze mieszka sie w innych panstwach.
 

  Adampol zostal zalozony w 1842 r. przez Ksiecia Adama Czartoryskiego (Hotel Lambert). Miala to byc pierwsza osada polska w zaprzyjaznionej Turcji Osmanskiej dla emigrantow Polskich, np. dezerterow polskich z armii rosyjskiej i weteranow powstan wyzwolenczych. Michal Czajkowski (tur. Sadyk Pasza), ktory przeszedl na islam dogladal osobiscie z Ludwika Sniadecka budowy chat w Adampolu, oddalonego 50km od Stambulu (tur Istanbul; gr Konstantynopol).

  Adampol, grób Ludwiki Czajkowskiej ze Sniadeckich

Typowo rolnicza osada o charakterze polskim nie miala nic wspolnego z muzulmanskim otoczeniem. Polscy osadnicy stworzyli tam mimo bardzo trudnych pionierskich warunkow raj na ziemi.
Czeresniowe drzewka i inne rosliny do dnia dzisiejszego otaczaja biale chatki, kosciol katolicki, cmentarz i obory. Odwiedzajacy Polacy byli zawsze mile zaskoczeni polskoscia kilkuset Adampolan i ich dzieci juz w 3-4 generacji uczacych sie w staroojczystym jezyku.Turecki reformator i prezydent Kemal Atatürk (na zdjeciu obok) odwiedzil wies polonijna w 1937 r. Pan Atatürk byl zachwycony czystoscia i gospodarnoscia Adampolan. Nacjonalizm turecki w latach 20-tych wygnal wielu Ormian, Kurdow, Bulgarow i Grekow z Turcji. Rowniez mieszkancy Adampola ucierpieli na tej nieodpowiedniej polityce. Adampolanie musieli oficjalnie przyjac obywatelstwo tureckie i Adampol stal sie Polonezköy. Na szczescie tolerancja pozwolila na tyle, aby chociaz nazwa turecka pozostawila symbol polski.
Polonezköy lub Polonezköyü albo w trzecim wariancie pisownym Polonezköye oznacza "wies" lub "miasteczko polskie". Adampolanie rdzenni dziela wies z prominentami tureckimi i konsulem indyjskim- niemiecka socjolog G. Soegtig w latach 50-tych ostrzegala w artykulach o swoich relacjach przed systematycznym turczeniem sie Adampolan. W 1968r. grunt, na ktorym stal Adampol rodzina Czartoryskich oficjalnie przekazala Polskiej ludnosci Polonezköy.

                                              zdj. P.Dopierala z wizyta u Adampolanow

Wielu z nich sprzedalo swoje posiadlosci Turkom i wyprowadzilo sie, aby robic kariere w Stambule, Niemczech, USA i Australii. Budowa drogi betonowej do Stambulu w latach 70-tych i telewizja turecka zmienily mocno charakter Adampola w ostatnich latach. Polscy osadnicy stali sie czesto wlascicielami nowowybudowanych hoteli i restauracji. Polonezköy zaczal przyciagac tlumy ludzi z calego swiata. Niemcy, Amerykanie i obywatele Jugoslawii byli czestymi goscmi w latach 80-tych. Gazety tureckie mianowaly Polonezköy najbardziej czystym i zielonym resortem wypoczynkowym w calej Turcji. Od poczatku lat 90-tych pojawilo sie tez wielu turystow z Czech i Polski.
 

Adampol jest wyposazony obecnie w znakomita infrastrukture turystyczna (pola golfowe, baseny, ogrody). Do lat 90-tych wizyty Polakow byly sporadyczne. Pewien posting z Internetu znakomicie mi to udokumentowal. Osoba to piszaca opisywala swoje emocje z wizyty w Adampolu przed wielu laty jako dziecko z rodzicami.

             zdj.Nuncjusz papieski

O goscinnych i juz zamoznych chatach, o staruszkach nucacych polskie piosenki i o dzieciach mowiacych archaiczna mowa z XIX wieku wspominal ten pan. Opisywal wielkie wzruszenie swoich rodzicow i gospodarzy o polskich imionach jak Apolonia czy o malej dziewczynce imienia Filomena. Polska uroda byla widoczna oczywiscie tez po 6 generacjach.           

zdj.: Mieszkancy Adampola-Ignacy Kepka z   zona

Obecnie polskosc dawnego Adampola jest sprzedawana troche komercyjnie, takze przez Turkow w ramach ich turystyki dla masy odwiedzajacych Polakow. Nalezy dodac, ze w XIX w. Adampol byl pod opieka konsulatu francuskiego i braci lazarystow. Wloski Nuncjusz papieski w Turcji Giuseppe Roncalli, ktory zostal pozniej Papiezem Janem 23 opisywal swoje momenty w tej wsi jako wielki moment swojego zycia.
Prezydent Kwasniewski odwiedzil Adampol rok temu wraz ze swoja malzonka Jolanta oraz elita dyplomacji Turcji i Polski w 158 rocznice powstania osady. Jego poprzednik w urzedzie prezydenckim i wielu innych prominentow rowniez wpisalo sie w ksiege gosci.

 Prezydent A.Kwasniewski z zona Jolanta z wizyta w Adampolu 16.04.2000

   Minister Bartoszewski    

Dowiedzialem sie niedawno, ze istnieje muzeum w Adampolu, ktore przedstawia historie jej mieszkancow. Zofia Ryzy (ur. w 1903r. w Adampolu) prowadzila je do smierci pod koniec lat 80-tych. Obecnie prowadzi p. Leslaw Ryzy to muzeum zwane "domem cioci Zosi", do ktorego podano mi nawet telefon.

  Muzeum-"Dom cioci Zosi"

 W muzeum znajduja sie informacje o rodzinach Dochodow, Ryzych, Nowickich, Ksieznopolskich, Biskupskich, Kepkach, Ochockich, Wilkoszewskich (Vilkosevski jest nowym wojtem) i innych mieszkancach polskiej osady. Edwin Ryzy byl w dyrekcji radia i telewizji tureckiej, a prof. L.Biskupski wykladal jezyk francuski w Stambule. W Turcji sa tez dyplomaci o rodowodzie polskim. Fascynacja Polakow do Adampola jest wielka, bo jest to odosobniony przypadek w naszym swiecie, ze po 160 latach mieszkancy wsi wladaja jezykiem przodkow i orientuja sie wartosciami literatury polskiej (A.Mickiewicz) i wartosciami moralnymi kosciola katolickiego, w ktorym wlasnie Polak jest zwierzchnikiem.

                             Zofia Ryzy z Aniela Ksieznopolska i mloda Adampolka

Telefon do wojta gminy jest umieszczony przy adresach Polonii Tureckiej przez redakcje. Jako dodatkowa informacje podaje, ze pozostale proby osadnictwa polskiego w Turcji jako kolebki sil wyzwolenczych nie udaly sie (Annapol,Derbina). Informacje zebralem za pomoca encyklopedii, rozmow z Polakami i Turkami (tez ze Stambulu) oraz przez redakcje TV Polonia, przez Wspolnote Polska i przez ambasade RP w Turcji. Niestety, nigdy nie trafilem na caly program w telewizji na ten temat. W bibliotece narodowej w Hamburgu znalazlem ksiazke z 1983 r. Kazimierza Dopieraly "Adampol-Polonezköy, z dziejow Polakow w Turcji", ktora moge tylko polecic. W ksiazce Latki, ktora nareszcie przeczytalem jest tez mowa o osobach, ktore w latach 20-tych wrocily z Adampola do Polski i o Adampolakach sluzacych w polskim mundurze w kampani wrzesniowej.

  zdj.:Wincenty Ryzy 1903

Dziekuje wszystkim, ktorzy pomogli mi dowiedziec sie nieco wiecej na ten temat, dziekuje za umieszczenie tego artykulu i pozdrawiam wszystkich mi znajomych, a szczegolnie moich Rodzicow. Dedykuje ten artykul wspanialym ludziom z Adampola i calemu narodowi.

Uwagi i uzupelnienia prosze wpisac do ksiegi odwiedzin albo przeslac mi m.pieslak@12move.de 

Zbior stron internetowych na temat "Adampolakow":  http://www.wirtualnapolska.pl

www.polonezkoy.com