HISTORIA MUZEUM KOŚCIUSZKI W SOLURZE

(Nasza Gazetka nr 220/2002)

Muzeum Kościuszki w Solurze założone zostało staraniem Rządu Polskiego i Kantonu Solury w dawnym domu rodziny Zeltnerów przy Gurzelngasse 12, w mieszkaniu (na pierwszym piętrze), które zajmował przez ostatnie dwa lata swego życia i w którym zmarł (15 października 1817 r.) Tadeusz Kościuszko.

Uroczyste otwarcia Muzeum miało miejsce 27 września 1936. Przypomina o tym stale wystawiona w jednej z gablot Muzeum "Księga pamiątkowa". Długą listę podpisów złożonych w tej księdze przez osobistości uczestniczące w uroczystości rozpoczyna podpis Józefa Becka, ówczesnego Ministra Spraw Zagranicznych R.P. Po nim figurują bezpośrednio podpisy Jana Modzelewskiego, szefa Poselstwa R.P. w Bernie i dr Maxa Obrechta, solurskiego Radcy stanu. Obydwoje, wraz z dr Alfonsem Bronarskim, ówczesnym Sekretarzem Poselstwa polskiego i Stefanem Pinöschem, profesorem gimnazjum Solurze, byli członkami założycielskimi w lonie powstałego w 1934 pod przewodnictwem Maxa Obrechta Komitetu organizacyjnego "für Errichtung eines Kościuszko Museums in Solothurn". Komitet ten stanowił zalążek przyszłego solurskiego Towarzystwa Kościuszkowskiego (Kościuszko-Gesellschaft) powołanego do życia jednocześnie z otwarciem Muzeum celem sprawowania pieczy nad tą instytucją.

Ale sama idea założenia owej "placówki o charakterze historyczno-propagandowym" (Modzelewski dixit) była polska. Bo jak to pisał Jan Modzelewski w jednym ze swych listów z kwietnia 1934 roku, skierowanym do Dyrektora Biblioteki Narodowej w Warszawie , "z inicjatywy Poselstwa powstać ma, w porozumieniu z Ministerstwem Spraw Zagranicznych, Muzeum Kościuszki w Solurze", dodając, że "udało mi się tą sprawą zainteresować Władze Kantonu Solury".

Utworzenie Muzeum było finansowane głównie przez Rząd Polski (wynajął on początkowo pomieszczenia przyszłego Muzeum) przy współudziale Solury. Znacznym wkładem w tym zakresie był również hojny gest I.J. Paderewskiego, który 28 lutego 1937 dal w Solurze recital, przeznaczając cały z niego dochód (kilka tysięcy franków) na rzecz świeżo powstałego Muzeum. Stopniowo sprawy finansowe tej instytucji przejęło wspomniane Towarzystwo Kościuszkowskie. Zgodnie ze swym głównym celem statutowym, troszczyć się ono ma o utrzymanie i rozwój przyjętego w zarząd Muzeum. Zadanie to jest finansowane zasadniczo ze składek członkowskich (ok. 400 członków) i z dochodu płynącego z działalności Muzeum (wstępy, sprzedaż publikacji i kart). Ponadto Muzeum korzysta z pewnych rocznych subwencji Miasta i Kantonu Solury, uzupełnianych dotacją przyznaną przez Ministerstwa Kultury R.P. na cele szczególne (zakup potrzebnych urządzeń dla Muzeum).

Znajdujące się Muzeum zbiory zostały w dużej części przekazane przez instytucje krajowe (są to m.in. w znacznej ilości przedmioty pochodzące z dawnych zbiorów "rapperswilskich" repatriowanych ze Szwajcarii do Polski w 1927 roku). Są w nim też i "kościuszkuszkowiany » złożone w wieczysty depozyt przez instytucje solurskie ( mianowicie przez Arsenał i Archiwa kantonalne). Wykonaniem "na miejscu" obowiązków statutowych Towarzystwa Kościuszkowskiego, którego Prezesem jest obecny Prezydent Kantonu dr Thomas Wallner, zajmuje się wyznaczony przez to Towarzystwo kustosz inż. B. Drewnowski i jego zastępca dr J.A. Konopka.

Muzeum posiada w swych zbiorach znaczna ilość dokumentów oryginalnych (m.in. solurskie testamenty Kościuszki, listy dzieci Zeltnerów do Kościuszki) i materiałów ikonograficznych (litografie) współczesnych Kościuszce. Z pośród późniejszych eksponatów uwagę przyciąga m. in. znany powszechnie portret Kościuszki malowany przez Oleszczyńskiego (w 1827 r.) oraz imponujących rozmiarów "Przysięga na Rynku krakowskim" pędzla Wojciecha Kossaka ( z 1911 r.). Zbiory są nieustannie powiększane w drodze darów książek, broszur i reprodukcji dokumentów kościuszkowskich, które przekazują co roku dla Muzeum różne instytucje biblioteczne i archiwalne, a także niejednokrotnie i osoby prywatne.

W pokoju, w którym zmarł Naczelnik ("Sterbezimmer") znajduje się w niszy sypialnej wierna kopia jego łóżka, wykonana specjalnie dla Muzeum w 1935 roku na zlecenie Ministerstwa Kultury R.P. (oryginał przewieziony z Rapperswilu znajdował się wówczas w Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie). W tym samym pokoju wystawiona jest na piedestale okazała urna z brązu kunsztownie wykonana w 1899 roku wedle projektu polskiego artysty-rzeźbiarza Wincentego Trojanowskiego. Ofiarowana przez artystę Muzeum Polskiemu w Rapperswilu dla przechowywania w niej urny ze sercem Kościuszki (wmurowanej juz wcześniej w niszy kaplicy tego Muzeum), owa urna "symboliczna" znalazła się w 1927 roku w Warszawie (wraz z całością zbiorów rapperswilskiego museum). W 1935 roku powróciła ona do Szwajcarii jako dar dla nowootwartego w Solurze Muzeum Kościuszki.

Niewielkie Muzeum Kościuszki w Solurze istniejące w pomieszczeniu posiadającym uroczy XVIII-to wieczny wystrój (parkiet "wersalski", sztukateria, boazeria pozłacana, lustra "empirowe", itp.) jest swego rodzaju duchowym sanktuarium Polskiego Narodu na obczyźnie. Żywotność Muzeum Kościuszki, podtrzymywana z wielkim pietyzmem, jest wyrazem powszechnie pojętej potrzeby zachowania tego pamiątkowego miejsca o znaczeniu kulturalno-historycznym na skalę narodową i międzynarodową.

                                                                           dr J.A. Konopka