Aktualnosci...Wydarzenia  w zyciu Polonii  w 2000 roku  
  Przeglad  wydarzen  pt.  „Wiesci znad Dunaju „  opracowala  
dr Janina Osses-Frei. Interesujace spotkanie literackie z polskimi pisarzami.
   inne strony Dr Osses-Frei w internecie...    Radiojan...     http://www.go.to/naszapolonia

Autor:   Dr Janina Osses-Frei - Wieden

                                                                                                          do wersji z polskimi znakami 

Ocalic od zapomnienia
Ignacy Jan Paderewski / 1860-1941/ jego droga do slawy prowadzila przez Wieden. W tym roku w czerwcu mija 60 rocznica smierci wielkiego Polaka, legendarnego pianisty-wirtuoza, kompozytora i meza stanu pelniacego funkcje Premiera rzadu w 1919 r.w odrodzonej Polsce. Ignacy Jan Paderewski juz za zycia stal sie legenda, jego postac i ekspresyjna gra na fortepianie fascynowala tlumy sluchaczy na koncertach w Europie i w Ameryce. Po dzien dzisiejszy jego kompozycje sa wykonywane na koncertach i nagrywane na plytach. Pamiec o nim kultywowana jest w Szwajcarii w Morges kolo Lozanny gdzie istnieje „Societe Paderewski" wydajace rocznik „Annales Paderewski"oraz w USA - Kalifornii na „Festiwalach im. I.J.Paderewskiego" w Paso Robles. 
Urodzil sie Ignacy Jan Paderewski 6 listopada 1860 r. na Podolu we wsi Kurylówka kolo Zytomierza, ojciec jego Jan byl administratorem majatku szlacheckiego. Ród ich wywodzil sie z Podlasia z wioski Paderewo z ubozalej szlachty. Matka Poliksena z domu Nowicka byla córka profesora prawa Uniwersytetu Wilenskiego Zygmunta Nowickiego/ byl filomatem znajacym osobiscie Adama Mickiewicza/, który po powstaniu 1831 r. zostal zeslany do Rosji. Tam urodzila sie córka Poliksena, która byla bardzo muzykalna. Nieszczescie zawislo nad glowa malenkiego Ignacego, w kilka miesiecy po jego urodzeniu zmarla na chorobe zakazna jego matka Poliksena osierocajac jego i starsza o 2 lata siostre Antonine. Wychowaniem jego zajeli sie krewni, którzy szybko odkryli zdolnosci muzyczne przyszlego wirtuoza-pianisty. W wieku 12 lat zapisal go ojciec do Instytutu Muzycznego w Warszawie , gdzie mlody Ignas czynil szybkie postepy w grze na fortepianie dzieki swojemu zapalowi i uporowi. W Warszawie zamieszkal u rodziny Kernotopfów,którzy byli zamoznymi wlascicielami fabryki fortepianów i roztoczyli opieke nad mlodym utalentowanym muzykiem. Juz we wczesnej mlodosci Ignacy Jan Paderewski zaczal wystepowac z koncertami na fortepianie jako „cudowne dziecko" improwizujac przed publicznoscia, jego gra przepojona byla emocja i zjednywala sobie wielu sluchaczy. Kiedy w 1878 r. konczyl studia muzyczne na uroczysty koncert przybyl jego ojciec i choc swiadectwo jego nie bylo najlepsze ze wszystkich , to jednak gdy zagral koncert Griega z orkiestra Instytutu swoim wzruszeniem i entuzjazmem podbil sluchaczy. Wczesnie zaczal komponowac wlasne utwory na fortepian walce, preludia, menuety i radzono mu zajac sie kompozycja. Z praktycznych przyczyn podjal prace pedagoga w Instytucie Muzycznym w Warszawie, nieprzestajac marzyc o karierze wirtuoza fortepianu. Jako 20-letni nauczyciel muzyki zakochal sie w swojej uczennicy Antoninie Korsakównie. Urodziwa blondynka ze szlacheckiej rodziny , starsza o 4 lata , do której zaplonal ogniem milosci dawala mu nadzieje na spokojny szczesliwy dom. Pobrali sie w 1880 r. i szczescie mialo trwac wiecznie mimo skromnego zycia we dwoje, ale radosc z narodzin syna Alfreda przycmila choroba i smierc nagla Antoniny. Zostal sam z malenkim nowonarodzonym synkiem, zalamany nieszczesciem .Nie przeczuwal , ze syn jego bedzie cale zycie kaleka. Wychowaniem synka zajela sie matka Antoniny, ale rozpacz i cierpienia na trwale zapisaly sie w kompozycji fortepianowej z tego okresu. Kompozycje"Chants du voyageur" z tego okresu pelne smutku zadedykowal Helenie Górskiej, zonie swojego przyjaciela skrzypka Wladyslawa Górskiego, która stala sie dla niego pocieszeniem w chwilach rozpaczy , byla dla niego jak matka i siostra. To za jej namowa udal sie w 1884 r. do Berlina by studiowac kompozycje u profesora Friedricha Kiela. Nie polubil jednak Berlina ale spotkal tam Antoniego Rubinsteina/1829-1894/ uznanego juz za wirtuoza gry na fortepianie, który posluchawszy gry Paderewskiego stwierdzil ,ze „ma on wspaniala przyszlosc przed soba i powinien wiecej komponowac".Podbudowany tymi slowami wrócil do Polski kontunujac prace kompozytorska i pianistyczna. Jego kompozycje ukazywaly sie drukiem. Marzyl o dalszych studiach za granica.Z pomoca przyszla mu kobieta nieprzecietna, która poznala sie na zdolnosciach muzycznych i jego„niekonwencjonalnej grze na fortepianie".Ta kobieta byla wielka polska aktorka Helena Modrzejewska./1840-1909/. Spotkal ja w Zakopanym w czasie pobytu tam z Helena Górska, która zapalala do niego gleboka sympatia odwzajemniana./pózniej zostala jego zona/ Helena Modrzejewska wówczas 44-letnia u szczytu slawy piekna i bogata aktorka zainteresowala sie pasja muzyczna Paderewskiego. Wyszla ona z propozycja pomocy w realizacji jego marzen o studiach w Wiedniu u prof.Teodora Leszetyckiego/1831-1915/ znanego w swiecie muzycznym wybitnego pedagoga fortepianu. Zorganizowala Paderewskiemu w Krakowie koncert fortepianowy w czasie którego z recytacja poezji wystapila ona. Jej nazwisko na afiszach bylo magnesem dla publicznosci. Zapelniona po brzegi sala przyniosla duzy dochód, za uzyskane w ten sposób pieniadze mógl 24-letni Ignacy Jan Paderewski udac sie do wymarzonego Wiednia na dalsze studia muzyczne.Wiózl z soba 400 Guldenów /200 $ /otrzymanych od Modrzejwskiej po koncercie. Wieden uchodzil za stolice swiata muzycznego, tu zyli i komponowali wielcy klasycy. W pazdzierniku 1884 r. zapukal Paderewski do willi profesora Leszetyckiego, /Weimmarerstr.60 / który mial opinie wielkiego despoty i wybitnego pedagoga. Sam byl uczniem Karola Czerny’ego, dlugoletnim profesorem w Konserwatorium w Petersburgu zanim przybyl na stale do Wiednia. Byl pochodzenia polskiego urodzony w Lancucie , wychowany w kregu polskiej kultury. Uwazany byl za „niewyczerpane zródlo aspiracji", szczególnie uwielbiany byl przez kobiety. Zreszta zenil sie po kolei z czterema ze swoich uczennic. Przy pierwszym spotkaniu z Paderewskim , pedagog Leszetycki poczul sie troche zaklopotany. Mial bowiem przed soba juz uksztaltowanego pianiste, kompozytora. Po przesluchaniu oznajmil, ze jego gra ma wiele zalet, dysponuje „naturalna technika", byl zaskoczony jego nowatorstwem i efektownym dzwiekiem. Jednoczesnie uznal, ze palce Paderewskiego sa „niezdyscyplinowane" i ze jest juz „za pozno na nauke ".Udalo sie jednak Paderewskiemu przekonac prof.Leszetyckiego, aby udzielal mu lekcji fortepianu. W ciagu 4 miesiecy prof.Leszetycki udzielil 10 lekcji i to bezplatnie, co dla niezamoznego wówczas Paderewskiego bylo pieknym gestem. Musial zaczac cwiczyc „palcówki" wedlug etiud Karola Czerny’ego po 8 godzin dziennie. Paderewski bardzo polubil Wieden, jakze byl inny od „ciezkiego" Berlina, gdzie przemozna byla pruska biurokracja.Miasto nad Dunajem oczarowalo mlodego Paderewskiego ,pociagal go nastrój swobody i mozliwosci spotykania znakomitych artystów. W Cafe Central spotykala sie ówczesna elita kulturalna Wiednia, tu poznal malarza znakomitego Aleksandra Gierymskiego, z którym sie zaprzyjaznil i mu pomagal mimo swoich skromnych srodków finansowych. Rok 1885 powital Paderewski w smutnym nastroju, konczyly sie funduszu wiec o pomoc poprosil dawnych przyjaciól z Warszawy fabrykanta Edwarda Kerntopfa,który wsparl go finansowo. Podczas swojego pobytu w Wiedniu w 1887 r.zamieszkal na Währingu w 18 dzielnicy w dwóch skromnych pokoikach z widokiem na Kahlenberg w poblizu willi prof. Leszetyckiego. Fakty te opisuje w swoich pamietnikach/spisane przez amerykanska pisarke Mary Lawton w 1933 r. „Pamietniki" wyd. PWM 1967 r./.Pobral wówczas 16 lekcji u prof. Leszetyckiego, który byl bardzo zadowolony z wielkich postepów Paderewskiego i wrózyl mu kariere. Na frontonie willi prof. Leszetyckiego przy Weimarerstr.60 znajduje sie pamiatkowa tablica jemu poswiecona istnieje takze zabytkowa lawka z reliefem –wizerunkiem w parku Türkenschanzpark oraz ulica jego imienia, gdzie omylkowo napisano,ze byl rosyjskim pianista !.Nalezy zaprotestowac przeciwko blednej informacji. Niestety Paderewski nie ma zadnego upamietnienia w Wiedniu, ani ulicy jego imienia ani tablicy na domu w którym mieszkal. Z tymi pokojami w 18 dzielnicy laczylo Paderewskiego bardzo wiele sentymentu"byly przesycone wspomnieniami ówczesnych zmagan, rozczarowan, wspomnieniami tej ciezkiej nieustajacej pracy".Gdy juz byl bogaty chcial nawet kupic ten dom,ale ktos go ubiegl, gdy sie zglosil byl juz sprzedany. Zalowal, ze nie mógl byc ich pózniej wlascicielem,gdyz te dwa pokoiki dla niego przedstawialy olbrzymia wartosc:"stamtad wyruszylem w daleki swiat na spotkanie zyciu". Z pokojami tymi laczy sie takze historia z „muzykalnym" pajakiem opowiedziana przez Paderewskiego pisarce Mary Lawton, opisana w Pamietnikach./s.142-144/. Poniewaz jest ona dosc zabawna i urocza z czasów mlodosci warto ja tu wspomniec. W czasie codziennych wielogodzinnych cwiczen „palcówek"i róznych „wprawek"gral na fortepianie etiude tercjowa Fryderyka Chopina. Wówczas to z sufitu spuscil sie na nitce pajak i przysluchiwal sie muzyce wiszac nieruchomo nad fortepianem. Gdy Paderewski skonczyl grac, pajak umykal szybko na góre do swej kryjówki, zjawial sie tylko przy graniu tej etiudy Chopina, tak jakby ja szczególnie polubil. Siadal niekiedy na fortepianie i w zasluchaniu zastygal.Przez pare tygodni pajak towarzyszyl Paderewskiemu w czasie jego cwiczen nad etiuda tercjowa Chopina, inne utwory go jakby nie interesowaly. Stal sie on nieodlaczna czescia jego cwiczen codziennych i nawet raz , zwierza sie w pamietnikach „zdolalem z bliska nawet zobaczyc jego oczy, blyszczace jak malenkie swiecace diamenciki". Zawsze gdy gral te etiude Chopina wisial nieruchomo, idealnie zadowolony i spokojny a gdy przerywal gre lub gral inne utwory znikal u góry. Przyszly wakacje i Paderewski opuscil Wieden i swoje dwa pokoiki z muzykalnym pajakiem. Kiedy wrócil we wrzesniu juz go nie odnalazl. Moze ten muzykalny pajaczek samotny i zniechecony brakiem muzyki wywedrowal gdzies w swiat? W Wiedniu Paderewski bywal kilkrotnie. Jego pierwszy pobyt trwal 4 miesiace od pazdziernika 1884 r. do lutego 1885 r. Po raz drugi przyjechal do Leszetyckiego w styczniu 1887 r., wzial wtedy 16 lekcji u prof. Leszetyckiego./ inf.:Societe Paderewski,Schweiz-Morges,"Annales Paderewski"/. Muzyczny Wieden pociagal Paderewskiego bardzo, tu poznal osobiscie Johannes’a Bramhsa, kompozytora i honorowego prezesa wiedenskiego"Tonkünstlerverain"Towarzystwa Muzycznego, który o grze Paderewskiego wyrazal sie bardzo pochlebnie. Mial równiez mozliwosc tu publicznych wystepów na przelomie 1887 i 1888 r. wzial udzial w kilku zbiorowych koncertach z udzialem spiewaczek Pauliny Lucca/niegdys slynnej ze wspólnych wystepów z Henrykiem Wieniawskim/ i Marii van Zandt, a 21 stycznia 1888 r.wystapil w wieczorze muzyczno-poetyckim urzadzonym przez Towarzystwo Biblioteki Polskiej w Wiedniu. Dokladnie rok pózniej 24 stycznia 1889 r.odbyl sie pelny recital Paderewskiego w sali fabryki fortepianów Bösendorfer-Saal. Byl to jego niezwykle udany koncert, przyjety entuzjastycznie przez krytyków i publicznosc okrzyknela go „nowa gwiazda" fortepianu. Wystapil ponownie w Wiedniu juz w pelni slawy w 1901r. z dwoma koncertemi w sali Towarzystwa Muzycznego slynnej „Musikvereins", byl juz wówczas znanym na obydwóch pólkulach pianista-wirtuozem. Utwory Paderewskiego wlaczyla do swojego repertuaru druga zona Leszetyckiego urodziwa pianistka Anette Jessipow, która w 1889 r. w sali „Gesellschaft der Musikfreunde" wykonala Koncert A-moll op.17 na fortepian i orkiestre , bylo to pierwsze wykonanie tego utworu w Wiedniu. To wlasnie jej w latach 1884-1885 w czasie pierwszego pobytu w Wiedniu zadedykowal kilka swoich utworów na fortepian m.in.Album de Mai, Menuet, Polacco w których odnajdujemy wplywy romantyków wiedenskich. Pracowite godziny cwiczen w Wiedniu i lekcje u profesora Leszetyckiego nie poszly na marne. Stal sie slawnym pianista niezwykle popularnym w calym swiecie. Ignacy Jan Paderewski swoim talentem muzycznym podbil potem Paryz,Londyn, Ameryke. Byl wielkim patriota , za pieniadze z koncertów ufundowal m.in. w Krakowie w 1910 r. wspanialy „Pomnik Grunwaldzki" dla uczczenia 500 rocznicy zwyciestwa nad Krzyzakami w 1410 r. dluta Antoniego Wiwulskiego. Pomnik ten zostal usytuowany w najbardziej reprezentacyjnym miejscu Krakowa na Placu Matejki naprzeciwko Barbakanu. Ignacy Jan Paderewski zmarl 29 czerwca 1941 r. w Nowym Jorku w wieku 81 lat. W 1992 r. powrócily z USA prochy Jgnacego Jana Paderewskiego do Polski, spelnily sie jego marzenia by spoczac na zawsze w ukochanej ojczyznie. 

Wieden, luty 2001

Jako rozszerzenie powyzszych wiadomosci polecam artykul Jerzego Kusiaka – „Teodor Leszetycki-Leher der Meister", który ukazal sie w czasopismie w jezyku niemieckim "Österreich-Polen"wydawnym przez Towarzystwo Austriacko-Polskie w Wiedniu pod redakcja prezesa dr Theodora Kanitzera. Do otrzymania w siedzibie Towarzystwa na Biberstrasse 4., w dzielnicy 1 przy stacji metra U-4 Landstrasse. 

Literatura:

1. Ignacy J.Paderewski – Pamietniki , spisala Mary Lawton. Wyd.PWM.1967

2. Piber Andrzej - Droga do slawy.Ignacy J.Paderewski w latach 1860-1902. Wyd.PIW.1982

3. Zamoyski Adam – Paderewski. Wyd.PIW. 1982

4.Drozdowski Marian Marek- Ignacy Jan Paderewski.Zarys biografii politycznej.Wyd. Interpress 1986
5. Annales Paderewski-Societe Paderewski Morges-Szwajcaria / w jezyku francuskim/

    Wszelkie prawa zastrzezone. Bez zgody autora kopiowanie zabronione.Copyright